Kategorie

Petroglify z rejonu rzeki Pegtymel na Czukotce

W 2011 roku władze Czukockiego Okręgu Autonomicznego zatwierdziły listę 20 obszarów chronionych. Znajdują się na niej rozmaite pomniki przyrody. Wybrano je ze względu na walory botaniczne. geologiczne oraz historyczno-kulturowe. Jedną z takich niezwykłych cech krajobrazu jest zjawiskowe jezioro meteorytowe Elgygytgyn, położone w centralnej części Półwyspu Czukockiego. Innym pomnikiem wymienionym na wspomnianej wyżej liście, są ryty naskalne znad rzeki Pegtymel w północnej części Czukotki. Ukazują one przedstawienia ludzi, zwierząt, sceny polowań oraz łodzie.

Lokalizacja rzeki Pegtymel. Creative Commons (domena publiczna)

Lokalizacja rzeki Pegtymel. Creative Commons (domena publiczna)

Po raz pierwszy na ryty naskalne znad rzeki Pegtymel natrafił rosyjski geolog Nikolai Samorukov w 1965 r. W latach 1967-1968 z inicjatywy Pracowni Archeologii, Historii i Etnografii Syberyjskiego Oddziału Akademii Nauk, odbyły się dwie ekspedycje w ten odległy rejon Czukotki. Kierował nimi rosyjski archeolog Nikolai Dikov. W trakcie tych dwóch sezonów na Kaikuul Bluff zarejestrowano 103 kompozycje na 11 panelach. W odległości 10 km dalej w dół rzeki natrafiono na kolejną kompozycję, wykonaną wysoko na szczycie skały. W trakcie ekspedycji udało się również zarejestrować pozostałości kulturowe w postaci obozowisk oraz jaskini ze śladami użytkowania. To właśnie na podstawie hipotetycznych powiązań z datowanymi depozytami archeologicznymi, Dikov wysunął hipotezę na temat wieku petroglifów. Generalnie uważa się, że powstały prawdopodobnie na przestrzeni 1500 lat, pomiędzy późnym II tys. BC a połową I tys. AD. W 1986 Nikolai Dikov po raz trzeci odwiedził Kaikuul Bluff, gdzie odkrył kolejne panele. Udało mu się również zarejestrować powierzchnię skalną pokrytą petroglifami niedaleko ujścia strumienia Dvurogii, około 5 km poniżej głównej koncentracji rytów. W 1971 r. ukazała się monografia autorstwa Dikova, zatytułowana „Mysteries in the rocks of ancient Chukotka (The petroglyphs of Pegtymel’)”. Dikov zajmuje się w niej klasyfikacją przedstawień oraz podejmuje próbę interpretacji chronologiczno-kulturowej. Pomimo pewnych zastrzeżeń jakie obecnie pojawiają się pod adresem wysuwanych przez niego hipotez, monografia stanowi do dziś najbardziej kompleksowe omówienie sztuki naskalnej tego rejonu Czukotki.

Ryty naskalne z rejonu rzeki Pegtymel. Fot. Devyatkin Vladimir @ CC BY-SA 4.0

Kolejna ekspedycja w rejon rzeki Pegtymel miała miejsce w 1999 r. Wówczas to dkryto kolejne 24 kompozycje oraz dodatkowe pojedyncze motywy. W 2002 r. zainicjowano projekt mający na celu dokładną dokumentację petroglifów znad Pegtymel. Rok później Mikhail Slobodzyan przeprowadził prospekcję terenową w dolinie Pegtymel, pomiędzy ujściem Tyvegrynnet a Kaikuul Bluff. Zadokumentowano również fotograficznie wszystkie znane petroglify z głównej koncentracji na Kaikuul Bluff. Porównując je z monografią Dikova i późniejszymi odkryciami, okazało się że odkryto kolejne przykłady sztuki naskalnej.

Przylądek Barykova na Czukotce. Fot. Kondrashov F.A.@ CC BY 3.0

W latach 2005-2006 miał miejsce kolejny, tym razem rosyjsko-włoski projekt badawczy pod kierownictwem Ekateriny Devlet oraz Stefanii Zini. Jego celem była przede wszystkim nowa klasyfikacja petroglifów, których liczba znacznie wzrosła w tym czasie. Powierzchnie skalne z rytami sfotografowano, nadano im numery katalogowe, opisano oraz zaopatrzono w informacje dotyczące orientacji paneli. Badacze skupili się również na określeniu stanu zachowania sztuki naskalnej oraz podjęciu ewentualnych prac związanych z jej ochroną i konserwacją.

Petroglify z rejonu rzeki Pegtymel. Fot. Konstantin Beketov @ CC BY-SA 4.0

Wydaje się, że główny temat sztuki naskalnej znad rzeki Pegtymel stanowią polowania. Oprócz łowów reniferów, pojawiają się też sceny ukazujące wielorybnictwo. Charakterystyczne są kompozycje przedstawiające polowania na renifery z pojedynczego kajaka. Zapewne zwierzęta te chwytano w trakcie ich przeprawy przez rzekę. Pojawiają się również sceny ukazujące polowania na renifery z psami. Inne zwierzęta, które udało się zidentyfikować to pojedyncze przedstawienie woła piżmowego i łosia. Bardzo charkterystycznym motywem sztuki naskalnej z Kaikuul Bluff są zapewne motywy łodzi, których badacze doliczyli się ponad 100. Kolejne ciekawe elementy to postacie ludzkie, na których głowach znajduje się motyw przypominający kapelusz grzyba. Nikolai Dikov w swej monografii przypisał to kultowi halucynogennych grzybów amanita. Z kolei rosyjski antropolog Andrei Golovnev przytacza relacje Czukczów, dotyczące doświadczenia “zanurzenia amanita”. Pisze także, że osoba pod wpływem amanita zapewniała wszystkich napotkanych iż nie posiadają głów. Wspomina również o powiazanej z tym idei Czukczów dotyczącej “zastępowania głowy osoby kapeluszem grzyba amanita”. Zdaniem tego badacza petroglify znad Pegtymel to “sceny dialogu pomiędzy duchami, ludźmi i zwierzętami, które mogły być reprodukowane w rytuałach i powtarzane w rzeczywistości jeśli zostały przez wyrycie, niejako ‘wszczepione’ w skałę”.

Zdjęcia rytów znad rzeki Pegtymel są dostepne w serwisie Ethnographic Bureau

Tekst powstał w oparciu o poniższe źródła:


Spodobał Ci się ten wpis? Podziel się nim ze znajomymi, udostępniając w serwisach społecznościowych. 

Jeśli podoba Ci się tematyka bloga, sposób w jaki piszę i jak łączę pasję do archeologii z podróżami, polub Archeopasję na facebooku. Bądź na bieżąco i zapisz się do newslettera

Jeśli masz pytania dotyczące tematów poruszanych na blogu napisz do mnie archeopasja@gmail.com

O autorze:

Julita Rękawek
Julita Rękawek

Archeolog i pasjonatka sztuki naskalnej oraz podróżowania, zarówno palcem po mapie, jak i w rzeczywistości...

Dodaj Komentarz

Fotogaleria